Zan, Kur’anı Kerim’de geçen ana konulardan biridir. Elliye yakın ayette türevleriyle birlikte zikredilmiştir. Bilinen en meşhur ayet ise yazımıza konu olan Hucurat suresi 12 de geçen “Ey iman edenler devamlı zanda bulunmaktan sakının çünkü zannın bir kısmı bile günahtır” ayetidir. Burada kastedilen zan  sui zan (kötü zan)dır. Bizim dilimizde de tek başına kullanıldığında başkası hakkında bilmeden tanımadan sormadan peşin hüküm sahibi olmak anlamında kullanılır.Oysa müminler kardeşleri hakkında hüsnü zanda bulunmakla emr olunmuşlardır. Hz peygamber (sas) yukarıdaki ayeti tekid için buyurmuştur ki “zandan sakının çünkü zan yalanın ta kendisidir”
Esasında zan, delilsiz temelsiz tahminden ibarettir.Kimi zaman gerçeğe yakın bir ihtimal ise de çoğu zaman konunun  aslıyla ilgisi olmayan bir önyargıdan başka bir şey değildir. Tereddütle şek ve şüpheyle kalbin meşgul edilmesi oyalanmasıdır. İyimser olmayan bu önyargılar daha ileri boyutuyla kalplerde maraz ve kuruntuya sebep olmaktadır. Daha açık bir ifadeyle söylemek gerekirse kalplerinde maraz olanlar etrafındaki olaylara ve insanlara bu hastalıkla bakarlar.Mevlana’nın şu sözü bunu ne güzel özetler: “kötü zanda bulunan kişi çirkindir. Aslında o kendi içini vurur karşıya”
Kuranı kerimde insanların zanlarından dolayı eleştirildikleri konuların başında ilah anlayışı gelir.Allah, peygamberlerinin mesajlarına kulak asmayan ve ahirette dirilişi inkâr edenleri kendi hakkında zan da bulunmakla suçlar.Yani vahyin dışında insanların gaybla ilgili tüm bilgileri zandan ibarettir. Dolayısıyla bu bilgilere vahiy dışında bir kaynaktan ulaşmaya çalışanların buldukları asla hakikati göstermez. “Onların çoğu zandan başka bir şeye uymaz. Muhakkak ki zan, hakikatten hiçbir şey içermez. ” (Yunus 36)
Sadece inanmayanların değil inananlarında Allah hakkında kötü zanda bulunduğuna dair hadisi şeriflerde işaretler vardır. Bir kutsi hadiste Cenab-ı Allah  “ben kulumun zannı üzereyim(yani beni nasıl düşünüyorsa ben öyleyim)Eğer benim hakkımdaki zannı hayırsa onun mükâfatı da hayır olur.Eğer zannı şer ise onunla karşılaşır” (ibni Hanbel II, 391)Demek ki kişi Allah hakkında hüsnü zan beslediğinde ilahi rahmet ve mağfiretten istifade edecektir.Sui zan beslediğinde ise korktuğu olumsuzluklarla karşılaşacaktır. Bu bir insan için enteresan bir bilgidir.Hayata olumsuz bakan hayatındaki güzellikleri görmeyip devamlı şikâyet halinde olanlar aslında Allaha karşı kötü zanda bulunuyor ve o kötü düşünceler kendinin yaşamına dönüşüyor demek ki ya da hayata olumlu bakıp Rabbinin nimetlerini temaşa edenlerde yaşamlarının kaliteli hale gelmesine kendileri katkıda bulunuyorlar
İnsanların birbirlerine olan sui zannını yasaklayan ayete dönersek; ayetin öncesince insanların birbirlerini alaya almamaları, birbirlerine kötü lakap takmamaları ve birbirlerini karalamamaları emredilir. Demek ki insanların bu kötü davranışlarının temelinde kendilerinin o insanlardan üstün olduğuna dair zanni bilgileri var ki böyle yapıyorlar. Mesela beyaz tenli bir insan siyah tenliye, şehirli bir insan köylüye, zengin bir insan fakire, ırkının üstün olduğunu düşünen bir insan diğer ırktan olan din kardeşine, patron yanında çalışan işçiye, amir memura, yaşı büyük küçüğe, erkek kadına, kavminin çokluğuyla övünen kimsesi olmayan garibe göre kendini üstün ZANNEDİYOR. Oysa bu tür bilgiler sadece zandan ibarettir hakikatle hiçbir ilişkisi yoktur. Üstünlük sadece Allahtan sakınma derecesindedir.
Ayetin zandan sonraki kısmı ise bu kötü düşüncelerin insanı götüreceği muhtemel ahlaksızlıklara işaret eder.Eğer su i zandan sakınmayıp hüsnü zannı düstur edinmezseniz birbirinizin gizli kusurlarını araştıran ve birbirinizin gıybetini yapan ölü eti çiğneyen tiksinti verici bir yaratık haline gelirsiniz. Oysa Allah sizi ahsen (en güzel) şekilde yaratmış ve bu fıtrata uygun medeni bir yaşam içinde olmanızı istiyor.Bunun içinde sizin çok yakınızda olan devamlı ağına düşebileceğiniz bir tehlikenin farkında olmalı kötü zandan uzak durmalısınız
Rabbim bizleri Kendine ve kullarına karşı hüsnü zan besleyenlerden eylesin.
 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner156

banner155