Malatya luğâti ve malatya yemekleri kitâbları projelerine zeyl. Bu ad altında neşr edilen ve her biri kendi başına iyi niyyetli, xayrlı, raqîbi olmayan, hîç yoqdan iyi olan faqat ‘ilmî muhtevâları i’tibârı ile tenqîde muxtâc projelerin daha maqbûl, ‘ilmî olmasına muâvenet qasdı ile:


Tuhunik/ طحنيك
Tuxunik/ طخنيك 
Tohinik, Pofunik, Tofinik
I.
Tuhunik, sümütden büyük, irmikden küçük bulğur parçalarının adıdır. Bir nev’ bulğur unudur. İrmik de bulğur unudur, faqat tuxunik ondan daha büyükdür.
Tuhunik helvâsı, buğday, bulğur hâline getirildikden sonra bulğurun değirmende ezilmesinden sonra xâsıl olan “bulğur unu” ile pekmez ve ceviz veyâ qayısı çekirdeğinin terkîbinden xusûle gelen helvadır.
Tuhunik helvasına tuxunik denilmesi ğalatdır. Öyle ise tuhunik helvasının evlâsı, tuhunik, pekmez, ceviz ve qar dan i’mâl olunur. Ceviz yerine qayısı çekirdeği veyâ ağuz qoymaq da câizdir.

Kelime, arabca menşe’li. طحن / Tahane fi’linden müştaq. Hattâ “un” da ‘arabca “et-tahn”dan müştaq olmalıdır.  Sonuna aldığı “–ik” lahiqası, ermeniceden intiqal etmişe benziyor. Standart türkcede bu kökden müştaq yaşayan kelime; طحين / tahin. Kelimenin iştiqâqı ile ‘alâqası zâhir. Buğdayın ezilmiş, öğütülmüş hâlinden töreme bir yemekden bahs ediyoruz. 
“et-Tahn: Un öğütmek ma’nâsındadır... et-Tahîn: Bu dahi öğütmek ma’nâsındadır. et-Tahn: Una denir... et-Tâhûnet: Değirmene denir.” 
“Tuhunik”in ortasındaki –ha/ ح sesi malatyada ‘arabcadaki ‘aslî hâli ile tuhunik/ طحنيك şeklinde telâffuz edilebildiği gibi, -ha sesinin –xa/ خ hâlini alması sebebiyle  طوخونيك/ طخنيك / tuxunik şeklinde de telâffuz edilebiliyor. ‘Arabcaya maxsûs –ha/ ح sesinin şimâl hudûdu malatya. Qur’an ta’lîm ederken ortaya çıqan bu sesin malatyalıların ağzındaki hâli, muhtemelen kürdleşmiş yerli Müslimân ‘arabların yâdigârı olmalıdır. Bu kelimenin tofonik, pufinik şeklindeki telâffûzları da malatyada mevcûd. Faqat fasîh olanı, –ha/ ح sesine referansda bulunulan tuhunik/ طحنيك şeklinde olandır.

Malatya nın xâricinde tuhunikin bilindiği yerin biri divriğiymiş. Xarputda dahi bilinmiyor.

II.
TDK nun sitesinde bu kelime “tohinik” mâddesi altında geçiyor. “Niye öyle geçiyor?” bunu bir bilen varmı, onu da bilen yoq. Yapdıqları her xatâ, bu uğursuz müessesenin ‘asrın başından beri devam eden habîs varlığını xâtırlatıyor. Cenâb-ı Haqqın eksikliğini veresice TDK nun; “tofinik” telâffûzuyla o çarpıq elifbâları ve imlâlarında yazdıqları şeklde qayda geçmesinden ötürü, bunların yazdıqlarından istifâde etmek neredeyse mümkîn değil. Bunların ta’rîfine göre tuhunik, “Pekmez ve bulgur unundan yapılan helva.”ymış. Yanlış. Tuhunik helvâsının noqsan ta’rîfini, tuhunik mâddesinde vermişler. Tuhunik in ta’rîfi yuqarıya derc etdiğim şekldedir. Tuhunik helvası tuhunik değildir.

III.
Şevâhîdi ile berâber bu kelimeye dâir rivâyetler:

Çırmıxtılılar istanbula gitdikleri zemân, orada başqa çırmıxtılıları bulmaq üzere kendi aralarında mizah eylemek üzere girdikleri dükkânlara, “Tuxunik varmı?” diye soruyorlarmış. Mîzâhın ma’nâsına intiqâl eden, muhtemelen çırmıxtılı veyâ malatyalı esnâf, ba’zen “teze bitdi”, ba’zen “haftaya gelecek” şeklinde cevâb verirlermiş. Bu sûretde girdikleri istanbullu bir çırmıxtılı dükkân sâhibinin cevâbı: “Daha degirmana qalxmadıx, qardaş.” olmuş. [füsun binti zinet ve ibrahim ibn bayram, 18IV1439]

Kezâ, 1370 (1960) lere dâir söylenen lâflardan biri: “Daha dün tuxunik yiyen malatyalılar, siz adammı oldunuz?”. [ahmed ibn reşâd, 18IV1439]

Kezâ, “Anam tuxunik etdiniz ama qar olmazsa neye yarar?”. [emîn ibn süleymân, 18IV1439]

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner156

banner155